BANDE : dorpje in de provincie Luxemburg , gelegen langs de N4 , halverwege Marche-en-Famenne en Barrière de Champlon . Tijdens WO II bekend omdat hier tijdens het Ardennenoffensief , op de avond van Kerstmis 1944 , 32 personen en op Kerstdag 1944 nog eens twee personen (inwoners uit het nabijgelegen Roy) door de nazi’s met een nekschot werden vermoord . De oorzaak van deze represailles lag in het feit dat de gemeente tijdens de bezetting gekend was als een aard van verzet . In de maand juli 1944 werd er in Bande een Duitse soldaat vermoord en op 6 juli 1944 saboteerde het verzet de telefonische Duitse communicaties tussen Marche en Champlon . Tijdens de bevrijdingsdagen van september 1944 had de lokale weerstand van het Geheim Leger , uit de nabij gelegen bossen van Saint-Hubert , op 5 september 1944 drie Duitse soldaten omgebracht . Dezelfde dag hesen de burgers van Bande de nationale driekleur in afwachting van de nakende bevrijding door de Amerikanen . Als vergelding voor deze daden staken de Duitsers de 6e september 1944 , systematisch 35 huizen langs beide kanten van de hoofdstraat (Grand’ Rue) in brand . Op 8 september 1944 verlieten de laatste bezetters het dorp en werd de bevolking bevrijd door GI’s van de 9e US Infantry Division . De vrijheid was van korte duur want drie maanden later , op 22 december 1944 om 14u , heroverde de Wehrmacht (met de 2e Duitse Panzerdivisie) op hun weg naar Marche , terug het dorp , en toeval of niet , maar een deel van de Duitse soldaten waren dezelfde als diegenen die er in september 1944 ingekwartierd lagen . Na de oorlog is gebleken dat dit heel toevallig was en dat deze Duitse legereenheid hoegenaamd niets met de moorden rond Kerstmis te maken had. Op zondag 24 september 1944 , rond 10u arriveerden een 25 tal man van een speciale SD-eenheid , het “SS-Kommando zum besonderer Verwendung nr.8 (een Gestapo Standgericht olv. Untersturmführer Gustav Krüger) , ze installeerden zich in een “woonwagen” langs de hoofdweg . Ze waren gestuurd op bevel van Himmler , met de bedoeling weerwraak te nemen voor wat er zich de 5e september 1944 in Bande had voorgedaan . Er dienden 30 mannen te worden geëxecuteerd voor de drie Duitse gedode soldaten in september 1944 , en nog eens twee voor de moord op een Belgisch collaborateur in juni 1944 . De SD-ers die perfect Frans spraken (zelfs Waals en Luiks dialect) waren Belgen , Fransen en Zwitsers en hadden enkele dagen voordien (op 21 december 1944) reeds 8 burgers vermoord in Noville* (en op 23 december 1944 , vier burgers uit Givry*) . In Bande begonnen ze onmiddellijk alle mannen tussen 17 en 32 jaar die zich in het dorp bevonden op te pakken , velen werden bij het buiten komen uit de zondagsmis gearresteerd . Ongeveer 70 man werden verzameld en naar een geïmproviseerde controlepost (de gedeeltelijk , in september 1944 uitgebrande zagerij van de heer Rulkin) gebracht om zogezegd hun identiteitspapieren te controleren . Tussen 13 en 17u werd iedereen er verhoord over de gebeurtenissen die zich tijdens de bevrijdingsdagen hadden afgespeeld , sommigen werden vrijgelaten , maar 33 onder hen werden weerhouden . Intussen kreeg de burgemeester van Bande (A.Pierre) het bevel alle Belgische vlaggen in het dorp te verzamelen en ze in de oven van de zaagmolen Rulkin te verbranden . Tegen de avond werden de 33 slachtoffers beroofd van al hun bezittingen en onder bewaking van een officier en zes SD-ers afgevoerd langs de hoofdstraat naar het uitgebrande Café de la Poste (van mr.Marechal) , waar ze in rijen van drie werden opgesteld . Even later verdween de SD-er , SS-Unterscharführer Ernst Haldimann in het deurgat van het nabij gelegen , uitgebrande huis Bertrand . Een Feldwebel bracht de gearresteerden daarna één voor één naar het huis Bertrand , waar ze eens binnen , door de SD-er , die achter de deur stond en van buiten niet kon gezien worden , met een nekschot werden afgemaakt en in de open (ingestorte) kelder gegooid . Versteend van schrik en berustend in hun lot , ondergingen de gevangenen hun executie , tot het de beurt was aan het twintigste slachtoffer , de 21 jarige Léon Praile*. Vastberaden om alles op alles te zetten , gaf hij de Feldwebel die hem kwam halen , een fikse dreun in het gezicht en gebruik makend van de verwarring , rende hij onder een regen van kogels over de hoofdweg , ploeterde door de rivier de Wamme naar de overkant en kon ontsnappen . Praile verschool zich , tot de komst van de Britten op 11 januari 1945 , in de hooischuur van zijn oom te Lignières . Hij probeerde tijdens deze periode meermaals de geallieerden te bereiken , maar de Duitse patrouilles in het dorp waren alom tegenwoordig zodat hij hiervan moest afzien . Vele dorpelingen bleven in het ongewisse over het lot van de gearresteerden tot op de dag van de komst van de Engelsen . In totaal werden op de vooravond van Kerstmis 1944 , 32 mannen gedood , de SD-ers verstopten de lijken onder drie lagen planken en de sneeuw die tijdens de nacht viel bedekte de sporen van de afschuwelijke misdaad . Daags nadien , op Kerstdag zelf , werden nog eens 33 personen gearresteerd in het nabij gelegen dorpje Roy , in de namiddag werden ze verhoord in de molen Rulkin en om 21u werden twee onder hen , Georges en Raymond Malempre , weerhouden en naar het huis Bertrand gebracht waar ze hetzelfde lot ondergingen als hun 32 voorgangers . De weg aan het Café de la Poste en het huis Bertrand werd voor de lokale inwoners , door de Duitsers ontoegankelijk gemaakt . Op 10 januari 1945 ontruimden de Duitsers het dorp en bij de aankomst van de geallieerden om 09u op 11 januari 1945 , (het 1e batjn. Canadians van de 3e para brigade van de Britse 6e Airborne Division , vergezeld van Belgische SAS-ers olv. lt. Radino ) , bracht burgemeester Pierre de hoogste Britse officier op de hoogte van het drama . Samen met L.Praile begaven ze zich naar het huis Bertrand en ontdekten het gruwelijke tafereel van de 34 bevroren lichamen . De lijken werden uit de kelder gehaald en ter identificatie naar het Café de la Poste gebracht (in het houten bijgebouw) . Onder de slachtoffers bevonden zich slechts 8 inwoners van Bande , de anderen waren afkomstig uit nabij gelegen dorpen (oa. Grune , waar de SD op 24 december 1944 ook een razzia hield) , of vluchtelingen die op doortocht waren , zoals vier seminaristen uit het klein seminarie van Bastogne , olv. de abt Jean-Baptiste Musty (1912-1992).
Het jongste slachtoffer van het bloedbad was 16 jaar en de oudste 32 . Bij nader onderzoek van de lijken merkte men op dat velen meerdere schotwonden over het hele lichaam vertoonden , wat er op wees dat ze nog beschoten werden toon ze reeds in de kelder lagen . Op 18 januari 1945 organiseerde de commandant van het 9th Batallion Parachute Regiment van de 6e Airborne , als postuum eerbetoon , een begrafenis voor de overledenen . Er werd een commissie ingesteld om de daders van het bloedbad op te sporen . Door het overwegend Franse taalgebruik van de SD-groep bracht men hen in verband met soortgelijke misdaden die tijdens het Ardennenoffensief in Noville* en Bourcy* hadden plaats gevonden . Slechts één misdadiger kon worden gearresteerd , Ernst Haldimann , een Duitssprekende Zwitser , die de slachtoffers in het huis Bertand op 24 december 1944 het nekschot gaf en die na de oorlog op 3 februari 1946 naar zijn geboorteland vluchtte en daar in 1947 in de streek van Bazel werd opgepakt . De Zwitsers weigerden zijn uitlevering en organiseerden in de loop van 1948 zelf een proces tegen betrokkene in Bazel . Aangezien er volgens het Zwitserse gerecht geen duidelijke bewijzen waren over het feit dat Haldimann , al dan niet tijdens de slachting zelf geschoten had , werd hij op 28 april 1948 tot 20 jaar cel veroordeeld (hij kwam vrij op 27 juni 1960) . Het Café de la Poste bestaat nog steeds , zij het onder de naam “ Au Monument “ . De hoofdweg (de huidige N4) is verbreed en meer naar het noorden verlegd , maar de locatie waar het drama zich afspeelde is bewaard gebleven . Aan de rechter kant van het café ziet men alleen nog de deuropening (met erboven een gedenkplaat) van het huis Bertrand waarlangs de slachtoffers binnen gebracht werden alvorens te worden vermoord . Bij het betreden van het memorial ziet men aan de linkerkant de lijst van de 34 slachtoffers . Het beeld (uit 1948) naast de ingang van de kelder is van de hand van beeldhouwer Demanet , het stelt een “ vallende ” weerstander voor . Bovenaan de keldertrap bemerkt men gedenkplaten van Britse en Canadese eenheden die Bande bevrijdden . In de kelder , die nu overdekt is , bevindt zich een kleine kapel en een gedenksteen met de foto’s van de 34 vermoorden.
A. 
B. 
A. Situatieschets 24-25 december 1944 : de N4 loopt van links ( Marche) naar rechts (Bastogne) . 1. campingwagen waar de SD-ers in verbleven , 2. de zaagmolen Rulkin , 3. houten bijgebouw van Café de la Poste , 4. Café de la Poste , 5. huis Bertrand . B. Kaart met de huidige ligging (zie pijltje).
Foto’s uit 1945 met het Café de la Poste en het huis Bertrand en daarnaast de ingang van het huis Bertrand met de kelder (met de plank die de Duitsers over het keldergat wierpen om hun misdaad te verdoezelen) . Op het voorlaatste beeld wijst abt Musty de plaats aan waar de lijken lagen . Op het laatste beeld , Léon Praile en abt Musty bij de lijken.
De pijl wijst de ingang aan van het huis Bertrand , met erboven een herdenkingsplaat voor de slachtoffers .
De lijken en doodskisten voor het Café de la Poste (de herberg vond onderdak in de nabijgelegen barak nadat de kroeg was afgebrand) . Op het eerste beeld : abt Musty aan de lijken.
De lijken van slachtoffers zoals ze werden gevonden op 11 januari 1945 , op de rechter foto : Léon Praile , de enige overlevende van het drama en abt Musty tijdens de identificatie .
L.Praile en abt Musty.
Ballistisch onderzoek van de gevonden hulzen wees uit dat er met minstens twee verschillende wapens op de slachtoffers werden afgevuurd . De impact van de slagpin is op de rechter huls duidelijk centraler dan bij de linker . Merk tevens de inscriptie op beide hulzen : naast het 9mm kenmerk leest men op de linker huls de afkorting W.R.A. wat betekent Winchester Repeating Arms , en op de rechter D I 43 , dit is Defense Industries (uit Canada) , de kans is groot dat het hier ging om munitie die de Duitsers buit hadden gemaakt op weerstanders .
Foto van net na de oorlog : de pijl wijst de voorgevel van het huis Bertrand , waarvan heden alleen nog de linker deuropening bewaard bleef . En beelden van de begrafenis van de slachtoffers aan de kerk van Bande en op de begraafplaats.
Foto van voor de oorlog van de café de la Poste , met uiterst rechts op het beeld (in uitvergroting) de ingangsdeur van het huis Bertand (waarvoor de deuropening bewaard bleef).
Ingang van het memoriaal langs de N4 , met links de oorspronkelijke deur van het huis Bertrand en in het midden het beeld van de “vallende weerstander” , met daarnaast de ingang naar de kelder.
De namen van de 34 slachtoffers , en de plaat op 12 juni 2004 ingehuldigd en geschonken door het 1e Canadese Parachute Batallion van de 6e Britse Airborne Divisie aan de inwoners van Bande.
Gedenksteen met foto’s van de slachtoffers en een kruisbeeld op de grond in de kelder.
De twee broers Malempre , die op Kerstdag werden vermoord en de vier omgebrachte seminaristen : A.Bourgeois uit Steinbach (19j , leerling filosofie) , J.Henkinet uit Gouvy (18j) , J.Noël uit Gouvy(18J) en J.Parmentier uit Rencheux(19j) , de laatste drie zaten in de retorica.
De meeste slachtoffers van het drama , die afkomstig waren uit Bande liggen begraven op het gemeentelijk kerkhof (aan de rue de Lignières).
Als men 70m verder hogerop gaat van aan de kerk van Bande , treft men aan de rechterkant van de baan , het modern oorlogsmonument van de gemeente aan . Het huldigt de slachtoffers van beide Wereldoorlogen.
