BALEN-WEZEL : dorpen in de Kempen , die tijdens WO II bekend werden door een ontploffing in een chemisch bedrijf waar explosieven geproduceerd werden . Zeven maanden na de explosie in Tessenderlo* , werd België terug opgeschrikt door een ramp , op 3 december 1942 kwam het in de fabriek La Forcite (in de volksmond de Poeier genoemd, en vanaf 1920 opgeslorpt door de Poudreries Réunies de Balen -PRB) door oververhitting van springstoffen (TNT) tot een grote ontploffing . Brokstukken van de loodsen belandden tot in de beide dorpen, in totaal vielen er 50 dodelijke slachtoffers waarvan 23 op het fabrieksterrein zelf . Op 22 oktober 1943 slaagden Gewapende Partizanen uit Heist-op-den-Berg , Boortmeerbeek en uit het Leuvense erin , bij een spectaculaire overval op een dynamiettransport van de PRB (bestemd voor de Waalse en Limburgse steenkoolmijnen) 3.300kg. explosieven te ontvreemden , het was één van de grootste successen van het verzet . De raid vond om 08u15 plaats op de weg Balen-Leopoldsburg thv. het gehucht Schorheide , de chauffeur en de twee begeleidende rijkswachters van het transport , gaven zich onmiddellijk over . Deelnemers aan de overval waren , oa. de partizanen L.Van Brussel* , vader Georges en zoon Désiré Mertens* , Jules Roothooft*, Marcel Haesendonckx en Frans Storms*. Een deel van de buit werd verstopt te Averbode , te Rijmenam en in Keerbergen (in de Villa Pergola) en later onder het altaar van de dorpskerk in Linden en bij de nonnen aan de Diestsesteenweg te Kessel-Lo .Pastoor Louis Demaeyer (1873-1951) uit Linden werd voor dit feit een tijd door de Duitsers opgesloten . Op hun terugweg per fiets (tegen de richtlijnen in) , vanuit Averbode botsten zes partizanen van Heist-op-den-Berg , te Herselt op een patrouille van de GFP , twee weerstanders konden ontsnappen en vier werden gearresteerd , hetgeen zou leiden tot de ondergang van het Partizanenkorps 037 uit Heist-op-den-Berg . De Partizanen wisten niet dat de route van de camion werd getraceerd en gecontroleerd en dat hij op zijn weg verschillende controleposten moest passeren en indien dit niet het geval was , sloeg de bezetter alarm . De Gestapo liet verkenningsvliegtuigen opstijgen vanop het vliegveld van Keerbergen en wist alzo de weerstanders te lokaliseren en met een wegblokkade te onderscheppen . Door de onvoorzichtigheid van de Partizanen gingen in totaal 1.325kg van de kostbare dynamiet verloren en ze sloegen door tijdens hun onmenselijke en gruwelijke verhoren en folteringen in de Antwerpse gevangenis van de Begijnenstraat . Uiteindelijk resulteerde de actie op het dynamiettransport van Balen-Wezel in een zeer hoge tol , met 7 terechtstellingen (in Maria-ter-Heide) en 23 deportaties naar Duitsland.
Krantenartikel over de verzetsdaad van 22 oktober 1943 , en het type vrachtwagen Minerva , waarmee de dynamiet vervoerd werd .
Balen (door de Duitsers bezet sinds 12 mei 1940) en zijn inwoners kwamen relatief “goed” door de bezetting , maar tijdens de bevrijdingsdagen van september 1944 speelden er zich (alsook in de omliggende gemeenten) meerdere drama’s af , veroorzaakt door de moorden en razzia’s van terugtrekkende Duitse SS-ers . Na een gecodeerde boodschap op de BBC , was het voor de leden van het Geheim Leger op 1 september 1944 verzamelen geblazen in het kasteeltje De Most . Hier verzamelden de sectoren van de weerstanders uit Balen , Olmen , Mol , Leopoldsburg en Beringen in het schuiloord “De Most” . En van 5 tot 12 september 1944 maakten zich nuttig , door met de Britse geallieerden de regio te helpen bevrijden . Dit feit wordt met een gedenkplaat herdacht aan de ingang , op de rechter pijler van het toegangshek van het kasteeltje.
Nadat het verzet op 6 september 1944 verschillende Duitse soldaten krijgsgevangen had genomen en afgevoerd naar De Most (waar ze later werden overgedragen aan de geallieerden) , waren de SS-ers uit op wraak . Dezelfde dag nog moest een inwoner (Hendrik Segers*) van Balen het met zijn leven ontgelden . Drie dagen later , op 9 september 1944 , arresteerden de Duitsers twee jonge mannen (P.Geerings* en J.Schoeters*) omdat ze in het bezit waren van duiven . Iets wat door de bezetter ten strengste verboden was, omdat de diertjes konden dienen om geheime berichten naar de geallieerden te sturen . Beide mannen werden na een harde ondervraging in Balen , op een braakliggend stuk grond te Schoorheide gefusilleerd . Op 11 september 1944 sloeg het noodlot toe in het gehucht Malou , 10 mannen , die niets met het verzet te maken hadden , werden door SS-ers opgepakt en naar een afgelegen stukje grond in Schoorheide gebracht . Ze moesten er hun eigen graf delven en werden zonder vorm van proces en zonder reden doodgeschoten . Nadat het donker was geworden ,konden twee onder hen , die gewond , maar niet dood waren , zich vanonder de aarde bevrijden . Ferdinand Ruymaekers (1920-1978) en Victor Gypen (1900-1989) kregen hulp van omwonende inwoners en overleefden het drama . Op de plaats van het gebeuren werd aan de Antverpialaan een gedenkkruis (het kruis van Malou) geplaatst en op het kerkhof van Schoorheide (aan de Asbeekstraat) wordt met een monument ook hulde gebracht aan de slachtoffers.
Het kruis aan de Antverpialaan , het monument op het kerkhof en V.Gypen en F.Ruymaekers.
Op 13 september 1944 werd de gemeente en de omgeving bevrijd door Britse troepen.
. in Balen zelf staat op een klein pleintje aan de hoek van de Nieuwstraat en de A.Dierckxstraat een oorlogsmonument dat de gesneuvelden van beide Wereldoorlogen huldigt.
. iets verderop worden de leden van het schuiloord De Most , met een monument herdacht voor hun deelname aan de bevrijding in september 1944.
NB : op het grondgebied van de gemeente crashten tijdens WO II verschillende vliegtuigen : vier van de RAF , één van de Amerikaanse luchtmacht en drie toestellen van de Luftwaffe . We vermelden hierbij :
– de Halifax-bommenwerper van het 51e RAF-squadron , die in de nacht van 21-22 juni 1943 , getroffen werd door de Duitse Flak na een bombardement op Krefeld en die om 03u30 neerstortte op De Most in Balen . De zeven bemanningsleden konden zich redden met hun valscherm er werden allen krijgsgevangen gemaakt .
Het wrak van de Halifax-bommenwerper.
– de B-17 bommenwerper van het 323e squadron van de USAAF 91e Bomber Group , had als missie een raid op het Duitse Schweinfurt , maar werd voordien door een Duitse jager uit de lucht gehaald en stortte neer op de Schoorheide in Balen . Acht Amerikaanse vliegeniers sneuvelden , één werd krijgesgevangen gemaakt en één slaagde erin te vluchten en kon met een ontsnappingslijn terug Engeland bereiken.
Het wrak van de B-17 bommenwerper .
– de Halifax-bommenwerper van het 640e RAF-squadron met als missie een bombardement op Hasselt , werd in de nacht van 12-13 mei 1944 door een Duitse jager geraakt en crashte om 05u te Balen . Zes bemanningsleden (drie Britten en drie Canadezen) sneuvelden en twee piloten werden krijgsgevangen gemaakt.