ANTHROPOID : vertaald als “mensaap” was dit de codenaam voor de op 27 mei 1942, door de SOE opgeleide Tsjechische weerstanders uitgevoerde aanslag op R.Heydrich* te Holešovice-Libeň (een voorstad van Praag).Op 28 september 1941 werd R.Heydrich (één van de belangrijkste kopstukken van nazi-Duitsland, hoofd van de RSHA* en organisator en drijvende kracht van de beruchte Wannsee-conferentie*) aangesteld als Rijksprotector van Bohemen-Moravië. Door zijn gewelddadig, brutaal en repressief optreden tegen de lokale bevolking kreeg hij als bijnaam “de beul van Praag “. Als teken van zelfvertrouwen en het feit dat hij zich oppermachtig voelde, had Heydrichs de gewoonte om zich in Praag te laten rondrijden in een open wagen. Zeven Tsjechoslovaakse para’s, die in Engeland opgeleid waren door de SOE werden in de nacht van 28 december 1941 ten noorden van Praag gedropt om Heydrich uit te schakelen, Ze werden opgevangen door het lokale verzet, dat hen tevens hielp bij de praktische planning voor de aanslag. Deze werd gepland voor 27 mei 1942 aan een bushalte en in de haarspeldbocht (waar de wagen van Heydrich, snelheid diende te verminderen) waar de Rude Armady overgaat in de V.Holešovičkách in Holešovice-Libeň. Dit was de vertrouwde route die Heydrich , dagelijks in de voormiddag rond 10 u nam, om zich van zijn woning (een kasteeltje, dat geconfisqueerd werd van een joodse familie) in Panenské  Břežany, naar zijn ambtswoning te begeven in de Praagse burcht, het koninklijk paleis van Hradčany. De operatie stond onder controle van luitenant Adolf Opálka (1915-1942) en zou uitgevoerd worden door, sgt.Josef Valčik(1914-1942) die met een spiegeltje, 100m voor de plaats van de aanslag, het sein zou geven als de wagen van de Rijksprotector in aantocht was, Josef Gabčik (1912-1942) die met een stengun in het midden van de straat zou gaan staan en het vuur zou openen en door Jan Kubiš (1913-1942) die zich in de onmiddellijke omgeving bevond, met een aangepaste antitankgranaat, mocht er iets mislopen. Zonder politie-escorte en in een open Mercedes-Benz verscheen iets na 10u30, Heydrich met zijn chauffeur en lijfwacht, SS-Oberscharführer Johannes Klein(°1909), op de vooropgestelde plek. Gabčik rende voor de wagen de straat op, de auto stopte maar toen hij wilde vuren, blokkeerde zijn stengun , Kubiš, kreeg dit in de gaten en wierp zijn handgranaat naar het achterste portier van de auto. Beiden werden onder vuur genomen door de inzittenden, maar Heydrich zakte gewond in elkaar en liet zich op de achterbank van de wagen glijden. Kubiš ontsnapte met de fiets en Klein zette nog een tijd de achtervolging in op de schutter Gabčik, maar werd door deze laatste in het been getroffen . De schutter maakte zich uit de voeten door op een voorbijrijdende tram te springen. De granaat van Kubiš, was net bij het rechter achterwiel van de auto terechtgekomen toen ze ontplofte. De scherven gingen dwars door de carrosserie en de binnenbekleding en verwondden Heydrich. Hij was echter niet op slag dood en werd in allerijl, door een toevallig voorbijkomende bestelwagen, naar het nabijgelegen Bulovka-ziekenhuis gebracht. Ondanks de zorgen van de SS-artsen (SS-Reichsführer Himmler stuurde zelfs zijn eigen lijfarts K.Gebhardt*), overleed hij op 4 juni 1942 om 04u30 aan de gevolgen van een bloedvergiftiging , opgelopen door paardenhaar uit de binnenbekleding van de wagen, die samen met granaatscherven in zijn lichaam waren binnengedrongen.

 

        

 

           
A.Opalká, J.Valčik, J.Gabčik en J.Kubiš.

    

.

       
Schematische voorstelling van de aanslag in de haarspeldbocht, met op (1), Gabčik en op (2), Kubiš.

           
Stills van films, die later over het gebeuren gemaakt werden en de beschadiging door de granaat aan de wagen.

 

De Duitse wraakacties voor de moord op Heydrich waren enorm, Hitler was razend en wilde oorspronkelijk een grootschalige massamoord op de Tsjechen, maar hij zag in dat zo een omvangrijk plan, het functioneren van de Tsjechische economie (die zeer belangrijk was voor de Duitse oorlogsindustrie) in gevaar kon brengen. Als bekendste vergelding werden de dorpen Lidice*(op 10 juni 1942) en Ležáky*(op 24 juni 1942) met al hun inwoners compleet vernietigd en van de kaart geveegd. Daarbij kwam nog de arrestatie van meer dan 13.000 Tsjechische burgers, waarvan er ca. 5.000 het leven lieten. Intussen werd verwoed jacht gemaakt op de daders van de aanslag, dezen vonder eerst onderdak bij Praagse verzetsfamilies om zich uiteindelijk met zevenen te verschansen in de H.Cyrillus en Methodius basiliek in Praag. In de stad werden in een vitrine van de Bata-schoenenwinkel aan het Wenceslasplein, de zaken tentoongesteld, die op de plaats delict, van de daders werden teruggevonden, een achtergelaten fiets, een paar aktentassen (waar oa. de granaat in verstopt zat), een regenjas (van Gabčik) en een pet. Tevens zou een premie uitgereikt worden van 10.000.000 Kronen, voor wie inlichtingen kon verschaffen over de daders. De Gestapo slaagde er niet in de para’s te lokaliseren tot een zekere weerstander Karel Čurda (1911-1947), die deel uitmaakte van de verzetsoperatie, op 13 juni 1942 verraad pleegde en de contactpersonen van zijn kompanen verklikte. Hetgeen uiteindelijk leidde tot het vinden van hun schuilplaats.

 

           
Pamflet met bekendmaking van de beloning voor inlichtingen en de geëtaleerde voorwerpen ivm. de aanslag zoals, de vluchtfiets, de bomkoffers en de regenjas van Gabčik.

             
De verklikker, K.Čurda , rechts bij zijn naoorlogs proces.

 

Op 18 juni 1942 werd de basiliek van de H.Cyrillus en Methodius in alle vroegte door de Duitsers omsingeld en het kwam tot een 6 uren lang durend gevecht met de 7 weerstanders. Op bevel van de SS-ers liet de Praagse brandweer de crypte van de basiliek onder water lopen, omdat de laatste verzetsleden zich daar verstopten. Alle zeven pleegden ze nadat hun munitie op was, met hun laatste kogel zelfmoord om niet in handen van de bezetter te vallen. De Duitsers verloren bij de bestorming 14 manschappen en vele gewonden. De lichamen van de weerstanders werden buiten de kerk tentoongesteld en door K.Čurda geïdentificeerd.

 

        
De Duitsers bij de omsingeling van de basiliek en de brandweer die water pompt in de crypte via een ventilatiesysteem.

                     
De lijken werden buiten de kerk gedragen, bemerk op de eerste foto, de persoon , die met de rug naar de camera staat , dit is K-H.Frank*. Daarnaast, de 7 helden.

         
Tentoonstelling van de lijken en de verrader K.Čurda (pijl), die ze identificeert.

                         
Het ventilatieraam, waarlangs water werd binnen gepompt, bevindt zich nog altijd aan de zijgevel van de basiliek en boven de authentieke kogelinslagen hangt een plaat ter ere van de zeven helden. In de crypte van de basiliek is nu een memorial.

      

Eén van de bekendste figuren,die door de Duitsers in de nasleep van operatie Anthropoid, werd gearresteerd, was de beroemde Tsjechische filmactrice Anna Letenská (1904-1942).Samen met haar echtgenoot Vladislav Čaloun(1907-1943), had zij onderdak verleend aan weerstanders, die de agenten van de aanslag op Heydrich geholpen hadden. Ze werd na het beëindigen van de filmopnames van haar laatste film op 3 september 1942 door de Duitsers aangehouden en op 24 oktober 1942 in het KZ van Mauthausen met een nekschot om het leven gebracht. Haar echtgenoot werd op 26 januari 1943 terechtgesteld.

Operatie Anthropoid ging de geschiedenis in, als de enige geslaagde aanslag op een nazikopstuk in WO II en na het succes ervan, beslisten de geallieerden het Verdrag van München*, nietig te verklaren zodat na de oorlog, het Sudetenland terug aan Tsjechoslovakije zou worden gegeven met verbanning van alle Duitse inwoners. Tsjechië werd vanaf na de dood van Heydrich erkend als volwaardige medestander van de geallieerde zaak.

Op 29 maart 1947 werd K.Čurda wegens hoogverraad in Praag opgehangen.

De moord op Heydrich werd in de filmwereld een paar keren verfilmd, met als voornaamste producties, Attentat (uit 1964), Operation Daybreak (1975), Anthropoid(2016) en HHhH (2017) acroniem voor “Himmlers hersenen heten Heydrich”.

           
De dag van zijn begrafenis in Praag op 7 juni 1944 werd thv. van de haarspeldbocht een monument voor Heydrich ingehuldigd dat dag en nacht bewaakt werd door soldaten van de SS. Op het beeld van de inauguratie staan zijn beide zonen en zijn weduwe.

 

Na de oorlog werd het beeld verwoest, maar desondanks de heraanleg van het wegennet, kan men tot op heden, de haarspeldbocht en de plaats van de aanslag nog gemakkelijk bereiken. Iets verderop staat nu een monument voor de helden van operatie Anthropoid met een informatiebord.

            
 De locatie (Google Earth Pro) en in de verte het Anthropoid-monument.

.