AMAY : hier bevindt zich in het noorden van de gemeente, in de rue Saint-Lambert de hoeve “Saint-Lambert “ , die tijdens de oorlog uitgebaat werd door M.Maréchal. Gedurende de ganse bezetting was dit een centrum van de regionale weerstand. Het schuiloord droeg de naam “Marsouin” en zorgde voor de opvang van werkweigeraars, gestrande geallieerde piloten, onderduikers, gevluchte krijgsgevangenen en joden. Het Schuiloord Marsouin maakte deel uit van de sector 4 (Hoei-Borgworm) van de zone IV van het Geheim Leger. Op 3 juni 1944 vestigde het verzet hier zijn commandopost, deze trok op 3 september 1944 de aandacht van de in de streek gelegerde beruchte 2e SS Panzer Division “Das Reich”. De nazi’s omsingelden rond 20u de hoeve en toen een vuurgevecht ontstond waarbij een Duitser sneuvelde, gingen ze onmiddellijk over tot het gevangen nemen van 6 verzetsleden om ze een uur later te fusilleren. Tijdens de terechtstelling liet G.Dodeigne zich voor dood vallen, de lichamen werden met stro bedekt en in brand gestoken alsook de hoeve. Dodeigne kon zich in extremis nog bevrijden maar stierf 11 dagen later aan zijn opgelopen brandwonden. Aan de ingang van de hoeve staat een monument en een informatiebord om de vermoorde slachtoffers en de leden van het schuiloord Marsouin te herinneren. ’s Anderendaags begaf de oudste dochter van de boer (Léona Maréchal) zich samen met nog enkele andere mensen rond 08u naar de hoeve om te zien of er nog meubilair te redden viel uit de uitgebrande boerderij. Rondhangende Duitsers openden echter onmiddellijk het vuur en twee personen (Ernest Keppenne* en Adolphe Chouffart*) werden bij het incident doodgeschoten.
NB : de grote hoeve noemt tegenwoordig “Ferme Comijn”.
Amay werd op 7 september 1944 bevrijd door de 3e US Armored Division.
In december 1944 was de brug over de Maas in Amay, één van de hoofddoelen van de Duitsers tijdens de slag der Ardennen. Van hieruit zou een route verder optrekken richting de haven van Antwerpen. Maar de brug van Amay werd door de Duitsers nooit bereikt.
Beelden van de imposante hoeve, het informatiebord en monument aan de ingang, van de uitgebrande hoeve in 1944 en van de begrafenis van de weerstanders, die er gefusilleerd werden.
Hieronder beelden van de bevrijding van7 september 1944 door manschappen van de 3e US Armored Division, aan de huidige chaussée Roosevelt :
. in de stad zelf bevindt zich aan de zijkant van de Saint-Georges en Saint-Ode kerk (op de place Sainte Ode) een monument voor de gesneuvelden en de politieke gevangenen uit WO II.
. op het kerkhof, aan de chaussée de Tongres (N614) treft men een mooi monument aan voor de slachtoffers van beide Wereldoorlogen en een erepark voor oud-strijders en voor zij die in WO II het leven lieten.
. links van het oorlogsmonument staat een sobere gedenksteen voor de vermisten uit beide Wereldoorlogen.
. op het militair domein adjudant Brasseur, staan gedenkstenen voor de gesneuvelden van de 4e genie-eenheid en voor soldaat Maurice Simon (1919-1940), van het 4e genieregiment die op 11 mei 1940 te Zutendaal sneuvelde tijdens de Achttiendaagse Veldtocht
. naast deze gedenkstenen treft men op de “Espace Traditions” (in de onmiddellijke omgeving) monumenten voor de 67e compagnie genie voor de 4e genie en voor sgt.Albert Marchal*.
. sinds 2013 opende het Musée 40-45 in de rue des Ecoles nr.23 zijn deuren. Er zijn een grote hoeveelheid militaire uitrustingsstukken en uniformen en enkele prachtige diorama’s te bewonderen. Het museum is niet alle dagen open en daarom verwijzen we naar de website van het museum : www.musee-amay40-45.webs.com. Volgens recente informatie zou dit museum niet meer bestaan.
